Αμπικιλλίνη (Ampicillin, “Acillin”) – Οδηγός για Ασθενείς

Η Αμπικιλλίνη είναι ένα αντιβιοτικό της κατηγορίας των β-λακταμικών (πενικιλίνες), που χρησιμοποιείται για τη θεραπεία συγκεκριμένων βακτηριακών λοιμώξεων. Στην Ελλάδα ενδέχεται να τη συναντήσετε με εμπορικές ονομασίες όπως Acillin ή/και σε διάφορες μορφές ανάλογα με τη διαθέσιμη συσκευασία.

Το παρακάτω κείμενο είναι ενημερωτικό και στοχεύει να σας βοηθήσει να κατανοήσετε πώς λειτουργεί, πότε λαμβάνεται, με τι προσέχουν οι αλληλεπιδράσεις και ποια μέτρα ασφάλειας χρειάζονται.

Βασικές πληροφορίες για το φάρμακο

Πώς δρα η Αμπικιλλίνη (μηχανισμός δράσης)

Η αμπικιλλίνη ανήκει στις πενικιλίνες. Δρα αναστέλλοντας τη σύνθεση του βακτηριακού κυτταρικού τοιχώματος. Συγκεκριμένα, δεσμεύεται σε βασικές πρωτεΐνες του βακτηρίου που συμμετέχουν στη δημιουργία και αναδόμηση του κυτταρικού τοιχώματος.

• Αποδυναμώνει το κυτταρικό τοίχωμα.
• Οδηγεί σε καταστροφή/αναστολή ανάπτυξης των βακτηρίων.
• Ενεργεί αποτελεσματικά κυρίως σε ευαίσθητα Gram-θετικά και ορισμένους Gram-αρνητικούς μικροοργανισμούς, ανάλογα με το τοπικό προφίλ αντοχής.

Σημαντικό: τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν σε ιογενείς λοιμώξεις (π.χ. κρυολόγημα, γρίπη) και η αλόγιστη χρήση αυξάνει τον κίνδυνο αντοχής.

Φαρμακοκινητική – πώς κινείται στο σώμα

Η φαρμακοκινητική περιγράφει πώς ο οργανισμός απορροφά, διανέμει, μεταβολίζει και αποβάλλει το φάρμακο.

Απορρόφηση

Η αμπικιλλίνη όταν λαμβάνεται από το στόμα απορροφάται σε διαφορετικό βαθμό ανάλογα με τη μορφή του σκευάσματος και το γεύμα. Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν περιπτώσεις όπου το φαγητό μπορεί να επηρεάσει τον ρυθμό απορρόφησης (βλ. ενότητα αλληλεπιδράσεις με τροφή).

Κατανομή

Η αμπικιλλίνη διανέμεται σε διάφορους ιστούς/σωματικά υγρά. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το είδος της λοίμωξης, την ευαισθησία του μικροβίου και τη συγκέντρωση του φαρμάκου στο σημείο στόχο.

Απέκκριση

Η αποβολή γίνεται κυρίως μέσω των νεφρών. Επομένως, σε άτομα με μειωμένη νεφρική λειτουργία μπορεί να απαιτείται προσαρμογή της δόσης ή του μεσοδιαστήματος (σύμφωνα με ιατρική εκτίμηση και το φύλλο οδηγιών χρήσης του σκευάσματος).

Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται (ενδείξεις)

Η αμπικιλλίνη χρησιμοποιείται για θεραπεία βακτηριακών λοιμώξεων που προκαλούνται από μικροοργανισμούς ευαίσθητους στο φάρμακο. Παραδείγματα που μπορεί να αξιολογηθούν από τον θεράποντα ιατρό περιλαμβάνουν:

• Λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος (σε επιλεγμένες περιπτώσεις και ανάλογα με τον μικροοργανισμό).
• Λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος.
• Λοιμώξεις του αυτιού/παραρρινίων κόλπων (όταν ενδείκνυται).
• Λοιμώξεις δέρματος και μαλακών μορίων.
• Ορισμένες γαστρεντερικές/λοιμώξεις που σχετίζονται με ευαίσθητα βακτήρια (ανάλογα με το επιδημιολογικό και κλινικό πλαίσιο).

Η τελική επιλογή αντιβιοτικού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: τύπο λοίμωξης, πιθανό μικρόβιο, τοπική αντοχή, ιστορικό αλλεργιών, ηλικία, νεφρική λειτουργία και άλλες θεραπείες.

Πώς και πότε να το πάρετε – χρόνος χορήγησης

Η σωστή λήψη είναι κρίσιμη για τη θεραπεία. Λάβετε υπόψη τις οδηγίες της συσκευασίας του συγκεκριμένου προϊόντος που θα προμηθευτείτε, καθώς η δοσολογία και το μεσοδιάστημα μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή και την ένδειξη.

• Τηρείτε σταθερό πρόγραμμα: προσπαθήστε να παίρνετε τις δόσεις περίπου την ίδια ώρα κάθε ημέρα.
• Μη διακόπτετε νωρίτερα από τη συμφωνημένη διάρκεια: ακόμη κι αν νιώσετε καλύτερα, το βακτήριο μπορεί να μην έχει εξαλειφθεί πλήρως.
• Συνεχίστε μέχρι να ολοκληρωθεί η αγωγή, εκτός αν εμφανιστούν σοβαρές παρενέργειες ή δοθεί διαφορετική οδηγία.

Δοσολογικό παράδειγμα (γενική καθοδήγηση)

Η ακριβής δόση καθορίζεται από την ηλικία, το βάρος, τον τύπο λοίμωξης και τη νεφρική λειτουργία. Παρακάτω παρατίθεται ενδεικτική κατανόηση του τρόπου που συχνά περιγράφονται οι δόσεις σε αντιβιοτικά της κατηγορίας:

• Σε πολλούς ενήλικες, η χορήγηση μπορεί να είναι αρκετές φορές την ημέρα (λόγω του τρόπου απορρόφησης/διατήρησης αποτελεσματικής συγκέντρωσης).
• Στα παιδιά η δόση υπολογίζεται συχνά με βάση το βάρος και προσαρμόζεται ανάλογα με την ηλικία και τη σοβαρότητα της λοίμωξης.

Για ακριβή δοσολογία, ανατρέξτε στις πληροφορίες του σκευάσματος που έχετε. Αν χρειάζεστε βοήθεια με την κατανόηση του φύλλου οδηγιών, μπορείτε να ρωτήσετε φαρμακοποιό.

Αλληλεπιδράσεις με τροφή (φαγητό)

Το φαγητό μπορεί να επηρεάσει τον ρυθμό απορρόφησης της αμπικιλλίνης από το στόμα. Σε πρακτικό επίπεδο:

• Ορισμένα σκευάσματα απορροφώνται καλύτερα όταν λαμβάνονται με νερό και σύμφωνα με οδηγίες “μετά/πριν το γεύμα”.
• Αν το προϊόν σας αναφέρει ότι λαμβάνεται με άδειο στομάχι, ακολουθήστε το για να βελτιστοποιηθεί η δράση.
• Αν αναφέρει μετά το φαγητό, το γεύμα μπορεί να βοηθά στην ανοχή από το γαστρεντερικό.

Καλύτερη πρακτική: ακολουθήστε ακριβώς την οδηγία της συσκευασίας σας (π.χ. “νηστεία”, “μετά από γεύμα”).

Αλκοόλ και αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Αλκοόλ

Σε γενικές γραμμές, η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ δεν δημιουργεί πάντα άμεση “χημική” ασυμβατότητα με την αμπικιλλίνη. Όμως:

• Το αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις (ναυτία, διάρροια).
• Μπορεί να επιβαρύνει τη γενική κατάσταση κατά τη διάρκεια λοίμωξης.

Γι’ αυτό, ως ασφαλής επιλογή, συνιστάται αποφυγή ή πολύ περιορισμός του αλκοόλ όσο λαμβάνετε αντιβιοτική αγωγή.

Κύριες αλληλεπιδράσεις (ενδεικτικά)

Οι αλληλεπιδράσεις εξαρτώνται από το πλήρες ιστορικό σας και τη δοσολογία. Παρακάτω είναι κατηγορίες με τις οποίες αξίζει να υπάρχει ιδιαίτερη προσοχή:

• Φάρμακα που επηρεάζουν την αποβολή από τους νεφρούς: μπορεί να αλλάξουν τα επίπεδα της αμπικιλλίνης.
• Αντιπηκτικά (π.χ. από του στόματος κουμαρινικά): ορισμένα αντιβιοτικά ενδέχεται να επηρεάσουν την ισορροπία πήξης μέσω αλλαγών στη μικροχλωρίδα/μεταβολισμό. Χρειάζεται ενημέρωση του θεράποντος και συχνά επιτήρηση.
• Μεθοτρεξάτη: υπάρχει πιθανότητα ενίσχυσης ανεπιθύμητων ενεργειών, καθώς μπορεί να μειωθεί η αποβολή/να αυξηθούν οι συγκεντρώσεις.
• Αλλοπουρινόλη: αυξάνει την πιθανότητα δερματικών αντιδράσεων σε ορισμένες περιπτώσεις.
• Από του στόματος αντισυλληπτικά: σπάνια αναφέρεται μείωση αποτελεσματικότητας λόγω διαταραχής απορρόφησης από διάρροια/εμετό που μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της λοίμωξης ή της θεραπείας.

Αν παίρνετε συστηματικά άλλα φάρμακα, ενημερώστε τον φαρμακοποιό ώστε να ελεγχθούν πιθανές αλληλεπιδράσεις για το δικό σας σχήμα.

Αντιμετώπιση και δοσολογία – τι να περιμένετε

Η ακριβής δοσολογία της αμπικιλλίνης εξατομικεύεται. Για να είναι το κείμενο χρήσιμο, παραθέτουμε ένα πλαίσιο κατανόησης:

Παράγοντες που επηρεάζουν τη δόση

• Ηλικία (ενήλικες/παιδιά).
• Βάρος (ιδιαίτερα στα παιδιά).
• Τύπος λοίμωξης και πιθανός μικροοργανισμός.
• Σοβαρότητα των συμπτωμάτων.
• Νεφρική λειτουργία (η αποβολή γίνεται κυρίως από τους νεφρούς).
• Αλλεργικό ιστορικό σε πενικιλίνες/κεφαλοσπορίνες.

Συχνότητα λήψης

Σε πολλές περιπτώσεις τα αντιβιοτικά της κατηγορίας πενικιλινών απαιτούν πολλαπλές ημερήσιες δόσεις. Για τον λόγο αυτό, η τήρηση του ωραρίου συμβάλλει στη διατήρηση αποτελεσματικής συγκέντρωσης.

Χρήση σε παιδιά

Στα παιδιά, η χορήγηση γίνεται με σαφή δοσολογική καθοδήγηση από τις πληροφορίες του προϊόντος και/ή από επαγγελματία υγείας. Η σωστή μέτρηση υγρού σκευάσματος (αν υπάρχει) είναι σημαντική.

Προφίλ ασφάλειας – πιθανές παρενέργειες

Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και η αμπικιλλίνη μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Πολλοί ασθενείς δεν παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα, αλλά είναι σημαντικό να γνωρίζετε τι να προσέξετε.

Συχνές ή αναμενόμενες ήπιες αντιδράσεις

• Γαστρεντερικές ενοχλήσεις: ναυτία, διάρροια, κοιλιακή δυσφορία.
• Δερματικές ήπιες αντιδράσεις (σε ορισμένους ανθρώπους).
• Πιθανή καντιντίαση (μυκητιασική λοίμωξη) λόγω μεταβολών στη μικροχλωρίδα.

Σημεία που απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση

• Αλλεργική αντίδραση: πρήξιμο στο πρόσωπο/λαιμό, δύσπνοια, συριγμός, έντονη κνίδωση.
• Αντίδραση υπερευαισθησίας με εξάνθημα που επεκτείνεται, φουσκάλες, ή συνοδεύεται από πυρετό/κακουχία.
• Σοβαρή ή επίμονη διάρροια, ειδικά αν συνοδεύεται από αίμα/βλέννα, έντονη κοιλιακή ευαισθησία ή πυρετό.
• Επίμονη επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά από λίγες ημέρες θεραπείας.

Σε περίπτωση σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης, αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια. Συμβουλευτείτε επίσης το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου σκευάσματος για πλήρη λίστα ανεπιθύμητων ενεργειών.

Ιδιαίτερες προφυλάξεις

• Ιστορικό αλλεργίας σε πενικιλίνες ή άλλες β-λακτάμες: ενημερώστε άμεσα τον επαγγελματία υγείας.
• Νεφρική δυσλειτουργία: μπορεί να απαιτείται προσαρμογή.
• Λοιμώξεις με ευθύνες στη μικροχλωρίδα (π.χ. ιστορικό αντιβιοτικών και διάρροιας): χρειάζεται προσοχή.
• Εγκυμοσύνη/θηλασμός: η χρήση πρέπει να γίνεται μόνο όταν κριθεί κατάλληλη από τον επαγγελματία υγείας.

Πρακτικές συμβουλές για σωστή χρήση

• Ορίστε υπενθυμίσεις στο κινητό σας για να μη χαθεί δόση.
• Χρησιμοποιήστε μεζούρα/σύριγγα αν πρόκειται για υγρό σκεύασμα. Μην “εκτιμάτε” με κουταλάκια.
• Πίνετε νερό κατά τη λήψη, εκτός αν οι οδηγίες αναφέρουν διαφορετικά.
• Αποθηκεύετε σωστά σύμφωνα με τις οδηγίες του κουτιού (θερμοκρασία, υγρασία, προστασία από φως όπου απαιτείται).
• Παρατηρείτε την ανταπόκριση: αν τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται ή επιδεινώνονται, επικοινωνήστε με επαγγελματία υγείας.
• Μην μοιράζετε αντιβιοτικά με άλλους, ακόμα κι αν έχουν παρόμοια συμπτώματα.

Τι γίνεται αν παραλείψετε μια δόση;

Γενικά, αν παραλείψετε μια δόση, πάρτε την όσο το δυνατόν συντομότερα όταν το θυμηθείτε. Αν όμως πλησιάζει η ώρα της επόμενης δόσης, ακολουθήστε το πρόγραμμα και μην διπλασιάζετε. Για ακριβή οδηγία, ανατρέξτε στις οδηγίες του σκευάσματος.

Εναλλακτικές επιλογές (γενικές κατευθύνσεις)

Ανάλογα με την ένδειξη, ο ιατρός μπορεί να επιλέξει διαφορετικό αντιβιοτικό ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προτιμήσει άλλη θεραπεία. Εναλλακτικές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Άλλες πενικιλίνες ή παράγωγα (ανάλογα με τον μικροοργανισμό και την αντοχή).
• Ορισμένες κεφαλοσπορίνες (με προσοχή σε αλλεργίες).
• Άλλες κατηγορίες αντιβιοτικών (π.χ. μακρολίδες, κινολόνες κ.ά.) ανάλογα με την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα καλλιεργειών/δοκιμασιών ευαισθησίας.
• Σε ορισμένες λοιμώξεις, μπορεί να προτιμηθεί υποστηρικτική θεραπεία ή αναμονή με στενή παρακολούθηση, αν κριθεί ότι δεν πρόκειται για βακτηριακή αιτία.

Η “καλύτερη” εναλλακτική δεν είναι ίδια για όλους: εξαρτάται από τον τύπο της λοίμωξης και την εξατομίκευση.

Γονιμότητα/Ασφάλεια και ειδικοί πληθυσμοί

Οι πληροφορίες για την ασφάλεια σε ειδικούς πληθυσμούς πρέπει να αντλούνται από το φύλλο οδηγιών του συγκεκριμένου σκευάσματος και την κλινική εκτίμηση. Σε γενικές γραμμές, χρειάζεται αυξημένη προσοχή σε:

• Εγκυμοσύνη και θηλασμό: αξιολόγηση οφέλους/κινδύνου.
• Νεφρική ανεπάρκεια: πιθανή ανάγκη προσαρμογής δόσης.
• Παιδιά: σωστός υπολογισμός δοσολογίας και μορφής.
• Ηλικιωμένους: συχνά συνυπάρχουν περισσότεροι παράγοντες κινδύνου, όπως νεφρική λειτουργία ή πολυφαρμακία.

Πλαίσιο στην Ελλάδα – αγοραστικό/νομικό και κατευθυντήριες

Στην Ελλάδα, τα αντιβιοτικά αποτελούν φαρμακευτικά προϊόντα που υπόκεινται σε κανονισμούς και η διάθεσή τους μπορεί να απαιτεί συμμόρφωση με τις ισχύουσες διατάξεις και τις οδηγίες για ασφαλή χρήση. Συχνά απαιτείται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας για την καταλληλότητα της θεραπείας, ανάλογα με την κατηγορία του φαρμάκου και τις ενδείξεις.

Παράλληλα, η χώρα ακολουθεί ευρωπαϊκές αρχές για την ορθολογική χρήση αντιβιοτικών και προγράμματα ενημέρωσης για την αντιμικροβιακή αντοχή. Οι γενικές κατευθύνσεις εστιάζουν:

• στην αποφυγή χρήσης όταν δεν υπάρχει σαφής βακτηριακή αιτία,
• στη σωστή επιλογή αντιβιοτικού,
• στην τήρηση της διάρκειας και της δοσολογίας,
• στην ανάγκη καλλιεργειών/δοκιμασιών όπου κρίνεται κατάλληλο.

Πρόσφατη καθοδήγηση (γενική εικόνα)

Τα τελευταία χρόνια, η διεθνής και ευρωπαϊκή προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην: ενίσχυση της επιτήρησης αντοχής, στη βελτίωση των διαδρομών διάγνωσης και στην προσαρμογή των εμπειρικών επιλογών με βάση τα τοπικά δεδομένα. Συνεπώς, ακόμη και αν ένα αντιβιοτικό “ταιριάζει” θεωρητικά, μπορεί στην πράξη να προτιμάται άλλο σχήμα για συγκεκριμένα παθογόνα ή περιοχές.

Διαθεσιμότητα, παράδοση και τρόπος προμήθειας

Η διαθεσιμότητα της αμπικιλλίνης μπορεί να διαφέρει ανάλογα με:

• την εμπορική ονομασία και τη μορφή (δισκία/εναιώρημα κ.λπ.),
• τη δοσολογία/περιεκτικότητα,
• την τρέχουσα προσφορά στην αγορά.

Σε ένα ηλεκτρονικό φαρμακείο, μπορείτε συνήθως να βρείτε πληροφορίες για διαθέσιμο απόθεμα, εκτιμώμενη ημερομηνία αποστολής και κόστος/χρόνο παράδοσης για την περιοχή σας. Ελέγξτε τις ενότητες “Αποστολές/Παραδόσεις” του καταστήματος.

Αν το προϊόν δεν είναι άμεσα διαθέσιμο, συχνά υπάρχει δυνατότητα ενημέρωσης για διαθεσιμότητα ή εναλλακτικών επιλογών (ανάλογα με τη διαδικασία του συγκεκριμένου καταστήματος).

Συχνές ερωτήσεις (FAQ)

1) Η Αμπικιλλίνη είναι κατάλληλη για κρυολόγημα ή γρίπη;

Συνήθως όχι. Τα κρυολογήματα και η γρίπη οφείλονται σε ιογενείς λοιμώξεις, όπου τα αντιβιοτικά δεν προσφέρουν όφελος. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινωθούν, χρειάζεται αξιολόγηση για να φανεί αν υπάρχει βακτηριακή επιπλοκή.

2) Πότε θα δω βελτίωση;

Σε πολλές βακτηριακές λοιμώξεις, μια σταδιακή βελτίωση μπορεί να φανεί μέσα σε 24–72 ώρες από την έναρξη. Αν δεν υπάρχει καμία βελτίωση ή αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν, επικοινωνήστε με επαγγελματία υγείας.

3) Μπορώ να πίνω αλκοόλ όσο παίρνω αμπικιλλίνη;

Δεν είναι πάντα “απαγορευμένο” απόλυτα, αλλά συνιστάται αποφυγή ή πολύ περιορισμός, καθώς μπορεί να επιδεινώσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις και να δυσκολέψει την ανάρρωση.

4) Τι να κάνω αν εμφανίσω διάρροια;

Ήπια διάρροια μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια αντιβιοτικών. Ωστόσο, αν η διάρροια είναι έντονη, επίμονη ή συνοδεύεται από αίμα/βλέννα, πυρετό ή έντονες κοιλιακές κράμπες, ζητήστε άμεση ιατρική εκτίμηση.

5) Μπορώ να πάρω αμπικιλλίνη αν είμαι αλλεργικός/αλλεργική στις πενικιλίνες;

Γενικά όχι χωρίς ειδική ιατρική αξιολόγηση. Η αλλεργία σε πενικιλλίνες μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις υπερευαισθησίας. Ενημερώστε άμεσα τον επαγγελματία υγείας.

6) Επηρεάζει το φαγητό την απορρόφηση;

Μπορεί να επηρεάσει τον ρυθμό απορρόφησης. Για να πετύχετε το σωστό αποτέλεσμα, ακολουθήστε ακριβώς την οδηγία “με/χωρίς τροφή” που αναγράφεται στο φύλλο οδηγιών του δικού σας σκευάσματος.

7) Τι γίνεται αν παραλείψω μια δόση;

Πάρτε τη δόση μόλις το θυμηθείτε, εκτός αν πλησιάζει η επόμενη. Μην διπλασιάζετε τη δόση. Για ακριβή οδηγία, ανατρέξτε στο φύλλο οδηγιών.

8) Η αμπικιλλίνη “συμβαδίζει” με τα άλλα φάρμακα που παίρνω;

Εξαρτάται από το ποια φάρμακα λαμβάνετε. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε αντιπηκτικά, μεθοτρεξάτη, φάρμακα που επηρεάζουν τη νεφρική αποβολή και σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας. Συζητήστε με φαρμακοποιό για έλεγχο αλληλεπιδράσεων.

9) Υπάρχουν εναλλακτικές αντί της αμπικιλλίνης;

Ναι, υπάρχουν εναλλακτικές ανάλογα με τον τύπο λοίμωξης και την ευαισθησία του μικροβίου. Η επιλογή γίνεται από επαγγελματία υγείας με βάση το κλινικό σενάριο.

10) Πώς πρέπει να αποθηκεύεται το φάρμακο;

Αποθηκεύστε το σύμφωνα με τις οδηγίες που αναγράφονται στη συσκευασία (συνθήκες θερμοκρασίας/υγρασίας και προστασία από το φως). Κρατήστε το μακριά από παιδιά.

Συμπέρασμα

Η Αμπικιλλίνη (Acillin) είναι αντιβιοτικό της κατηγορίας των πενικιλινών που χρησιμοποιείται για βακτηριακές λοιμώξεις από ευαίσθητους μικροοργανισμούς. Για να έχει τα μέγιστα οφέλη, χρειάζεται:

• σωστή επιλογή για τον σωστό τύπο λοίμωξης,
• τήρηση προγράμματος λήψης,
• προσοχή σε τροφή, αλληλεπιδράσεις και αλλεργικό ιστορικό,
• παρακολούθηση για τυχόν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Για εξατομικευμένες πληροφορίες (δόση, διάρκεια, τρόπος λήψης με βάση το δικό σας σκεύασμα), ανατρέξτε στο φύλλο οδηγιών και συμβουλευτείτε τον αρμόδιο επαγγελματία υγείας ή φαρμακοποιό.